2032 in 2016: Creativiteit & Leren in het Kunstlab
;
Gentrification’ in leren en instructie: Ontwikkeling van een R&D afdeling (kunstlab) waar leerlingen originele artistieke vragen onderzoeken en creatieve producten leren ontwikkelen en waar docenten het bevorderen van creativiteit in kunstleerprocessen in een maatschappelijke context onderzoeken. Docenten ontwerpen leeractiviteiten en werkvormen voor kunstlessen met aandacht voor burgerschapsvorming, mediawijsheid en ICT.
Volgens Van Damme (2015), hoofd innovatie van de OESO, is er in de nabije de toekomst sprake van een ‘competentiewissel naar non-routine skills’, hij bepleit onderwijs waarin beter ingespeeld wordt op deze non-routine skills ‘door bijvoorbeeld mensen beter leren beslissingen te nemen in contexten van grote onvoorspelbaarheid en onzekerheid’. De vorm van het R&D kunstlab: het zou een soort laboratorium-annex-atelier-annex-creatieve broedplaats moeten worden, waarin docenten en leerlingen samen onderzoek kunnen doen naar het ontwikkelen van originele onderzoeksvragen en kunstproducten en het (samen) bedenken van artistieke en/of innovatieve oplossingen voor complexe problemen die zich voordoen in de maatschappij. Doelgroep: VO leerlingen die willen excelleren in creativiteit en kunst. Kunst wordt breed opgevat en kan eveneens design, architectuur, film, fotografie en/of mode inhouden. Ook kruisbestuivingen tussen kunst en andere schoolvakken komen in aanmerking voor het uitwerken van ideeën in het kunstlab. Terwijl leerlingen samen met hun docenten aan concrete vraagstukken werken, doet het docententeam eveneens onderzoek naar motiverende en effectieve leeractiviteiten en werkvormen, gericht op het bevorderen van de creativiteit in processen en producten van leerlingen. In de leeractiviteiten en werkvormen vormen burgerschapsvorming, mediawijsheid – en mogelijk ook ICT programmeren – onderdeel van de leerinhoud.
Omdat een actuele, authentieke context het leren van leerlingen kan intensiveren en motiverend kan werken, willen we de hedendaagse maatschappelijke context als uitgangspunt nemen, net zoals professionele kunstenaars dat doen. We willen actuele problemen en kansen in de wereld van nu (en van de toekomst) bestuderen en van daaruit onderzoeksvragen gaan genereren die kunnen leiden tot ideeën voor originele (artistieke) producten. De actuele, authentieke context wordt dus gevormd door de maatschappij en wereld en de kunst van nu die leerlingen zien en ervaren via de eigen schoolomgeving (een cultuurprofielschool), de eigen achtergrond (thuis/cultuur) en de media. Door het leren innemen van een scala aan verschillende perspectieven, leren leerlingen inlevend vermogen in de ander en het andere te ontwikkelen. Door leerlingen te stimuleren vanuit een open en betrokken houding te leren kijken, willen we leerlingen een brede blik op de maatschappij, de wereld en de kunst helpen ontwikkelen. Door ervaringsgericht te leren in het kunstlab, leren zij hoe zij vanuit hun eigen nieuwsgierigheid kunnen leren; hoe zij complexe problemen kunnen vereenvoudigen; hoe zij relevante onderzoeksvragen kunnen genereren en formuleren en hoe zij complexe problemen met doorzettingsvermogen en door hun eigen inventiviteit kunnen oplossen. Zij leren welke attitudes en welke leerstrategieën hen daarbij kunnen helpen en waarom diversiteit in creativiteit een meerwaarde is. Dit zijn voor leerlingen belangrijke kennis en vaardigheden voor hun toekomst.
Problem finding is een eerste fase in een creatief onderzoeksproces, waarin gaandeweg ontdekt wordt wat een relevant of interessante probleemvraag of probleemstelling zou kunnen zijn. In de kunst werken kunstenaars vanuit een volkomen open situatie: zij staan voor het spreekwoordelijke lege canvas en moeten dan eerst gaan bedenken wat zij willen maken en waarom dat belangrijk is. De vaardigheden die je daarbij nodig hebt zijn precies die non-routine vaardigheden die zo gewenst zijn voor de toekomst. Deze vaardigheden zijn gedeeltelijk algemeen of vakoverstijgend: algemene divergente denkvaardigheden (veel perspectieven kunnen innemen, je voorstellingsvermogen in kunnen zetten, nieuwsgierig zijn, betrokken zijn, expertise flexibel in kunnen zetten, origineel en anders durven denken en doen) en zij zijn eveneens domein-specifiek (beeldend): het kunnen genereren van ideeën voor onderwerpen en voor de beeldende vorm waarin die onderwerpen gevisualiseerd kunnen worden; het vanuit een open en experimentele houding kunnen exploreren in materialen en met technieken hoe een bepaalde vormgeving van een onderwerp eruit zou kunnen zien.
Docenten worden hierbij ook gestimuleerd zowel professioneel (vakkundig) als flexibel (lerend) met hun eigen expertise om te gaan en een onderzoekende houding te ontwikkelen: in een professionele leergemeenschap onderzoeken en ontwikkelen zij samen activerende werkvormen gericht op differentiatie voor leerlingen en het ontwikkelen van leerstrategieën gericht op creativiteit door leerlingen. Leren en instructie zijn daarbij gericht op het bevorderen van creatief denken, het leren ontwerpen en onderzoeken en artistieke creativiteit. Docenten observeren leerlingen en analyseren en evalueren creatieve processen en producten van leerlingen om op die manier weer nieuwe en verbeterde werkvormen te kunnen ontwerpen (en hun eigen creativiteit als docent verder te ontwikkelen). Daarbij proberen we observerend leren (video opnames van creatieve leerprocessen bekijken en erop reflecteren) in te zetten om leerlingen van elkaar te laten leren. (Geïnspireerd door G. Rijlaarsdam. (2005). Observerend leren. Een kernactiviteit in taalvaardigheidsonderwijs. Levende Talen tijdschrift (6/4)). Door dit in een team van docenten te doen, worden docenten gestimuleerd om een onderzoekende houding te ontwikkelen en na te denken over verbeteringen van de eigen lessen, de eigen onderzoeksvaardigheden en docentvaardigheden (geïnspireerd W. F. Admiraal. (2013). Academisch docentschap. Naar wetenschappelijk praktijkonderzoek door docenten).
Hiervan profiteren zowel leerlingen als de school, de docenten op de school en docenten van andere scholen vanuit het concept van ‘gentrification’ in leren en instructie in creativiteit. Dit door de inzichten over artistieke creatieve leerprocessen die in het kunstlab ontstaan en ontwikkeld en onderzocht worden.
;None